Een leider laat mensen zich veilig voelen. Een baas maakt mensen onzeker.

Het klinkt simpel, maar in de praktijk zie je hoe vaak het misgaat.
Ik spreek veel mensen die vastlopen in hun werk, niet omdat ze hun werk niet kunnen of ongemotiveerd zijn, maar omdat ze werken in een omgeving waarin ze zich niet vrij voelen om zich uit te spreken. Wat ik daarin zie, komt terug in allerlei organisaties en heeft vaak te maken met de manier waarop er leiding wordt gegeven.
En dat bepaalt hoeveel mensen daadwerkelijk laten zien van wat ze denken en kunnen.

Zodra een manager vooral bezig is met het beschermen van zijn eigen positie of gelijk, verandert de dynamiek. Mensen worden voorzichtiger, delen minder snel ideeën en zeggen minder vaak wat ze écht denken. Niet omdat ze niets te zeggen hebben, maar omdat het niet veilig voelt.
En dat kan gevolgen hebben: de zo gewenste innovatie vertraagt, groei stagneert of mensen haken mentaal af of kiezen ervoor om ergens anders te gaan werken.

Het gesprek verdwijnt onder de oppervlakte. Frustraties worden onderling uitgebreid besproken en bevestigd, maar niet meer uitgesproken waar het ertoe doet. Aan de buitenkant lijkt het meegaand, terwijl mensen zich terugtrekken en minder initiatief nemen. Je steekt je tenslotte niet vrijwillig in een wespennest.

Het tegenovergestelde zie ik ook. Leiders die gericht zijn op de beste oplossing in plaats van op gelijk krijgen, die ruimte creëren voor ideeën, discussie en andere perspectieven. Daar voelen mensen zich gehoord, en dat zie je terug in energie, samenwerking en resultaten.

In veel teams is er iemand die het wél probeert, iemand die het lef heeft te benoemen wat beter kan, één-op-één of precies op het moment dat het ertoe doet, in een vergadering bijvoorbeeld. Maar als die ruimte ontbreekt, wordt diegene al snel gezien als lastig of te kritisch. Verandering blijft uit, iemand haakt af of verdwijnt uiteindelijk.
Wat overblijft is een team dat zich aanpast en minder risico neemt, precies het tegenovergestelde van wat nodig is om te groeien. En ondertussen blijft de nadruk vaak liggen op groei en resultaten, terwijl de onderliggende dynamiek ongemoeid blijft.

Leiderschap dat op de leider(s) zelf gericht is, verkleint ruimte. Leiderschap dat op het team gericht is, vergroot die juist. Dat verschil zit niet in grote woorden, maar in kleine momenten: hoe je reageert op fouten, hoe je luistert en of mensen zich vrij voelen om iets te zeggen wat misschien niet populair is.
Daar ontstaat cultuur.

Als je eerlijk naar jezelf kijkt: welke ruimte creëer jij en/of wat gebeurt er bij jouw organisatie met mensen die zich uitspreken?