“Dit is mijn grens en daar ga óók jij niet overheen,” riep Astrid tegen Harmjan in seizoen 1 van B&B Vol Liefde. Harmjan had meer kruiden gebruikt dan Astrid had aangegeven. Achteraf zei ze: “Ik voelde me blijkbaar veilig genoeg om me te laten gaan.” Harmjan was niet in staat daar zijn eigen grens tegenover te stellen.

Grenzen aangeven is zelden alleen een kwestie van assertiviteit. Het gaat vaak over loyaliteit, veiligheid en de plek die je inneemt in een systeem. Het raakt aan aspecten die voor jezelf al ingewikkeld te bepalen zijn, laat staan voor een ander. Het woord ‘grens’ wordt te pas en te onpas gebruikt. Niet voldoen aan iemands zelfbedachte recept is nauwelijks een grens te noemen. Toch is het cruciaal. Grenzen helpen je trouw te blijven aan jezelf, je energie te behouden en gezonde relaties te onderhouden, op werk en privé. ‘Nee’ zeggen is soms de vorm, maar een grens begint bij weten wat van jou is en wat niet. Het raakt aan angst om onder de voet gelopen te worden, aan de neiging om te pleasen, aan durven opkomen voor jezelf. En vaak ook aan wat je van huis uit hebt meegekregen over loyaliteit.

Voordat je een grens kunt stellen, vraagt dat eerst iets van jezelf: wat is voor mij acceptabel? Hoe ver ga ik hierin? En hoe geef ik dat aan zonder dat het escaleert? Ik heb het veel in de advocatuur gezien. Een baas met nóg een dossier. Een ‘nee’ — of iets vriendelijker ingekleed: ‘nu niet, maar dan en dan kan het wel’ — is onacceptabel. Je regelt het maar. Jonge, ambitieuze mensen die dachten dat dat erbij hoorde en zelfs ’s nachts onder hun bureau sliepen om te voldoen. Het resultaat? Overbelasting en uiteindelijk instorten. Het kennen van je grenzen is één ding, ze aangeven is een leerproces. Je lichaam geeft vaak signalen: stress, slapeloosheid, irritatie of spanning kunnen tekenen zijn dat een grens wordt overschreden.

Eerlijk is eerlijk: het trekken van een grens heeft mij ooit mijn baan gekost. Mijn contract werd niet verlengd nadat ik in een redactievergadering een tierende baas probeerde te begrenzen, ook voor collega’s die dat niet durfden. Ik heb er geen spijt van. Het heeft me gebracht waar ik nu ben. In coaching gaat het zelden alleen over leren ‘nee’ zeggen. Het gaat over onderzoeken waar je jezelf in de steek laat, waarom dat ooit logisch was, en wat er nodig is om steviger te staan zonder de relatie te verliezen.